حرکت در راه نفوذ فناوری در صنعت گیاهان دارویی
وبی کارت: معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری با تأکید بر تکمیل شبکه ارزش گیاهان دارویی، گامی بلند در جهت پیشگیری از خام فروشی و افزایش ارزش افزوده این حوزه برداشته است.
به گزارش وبی کارت به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان ریاست جمهوری، یکی از محورهای اصلی برنامه های این ستاد، ممانعت از خام فروشی و افزایش ارزش افزوده محصولات گیاهان دارویی بوسیله توسعه و تکمیل شبکه ارزش است. در این راستا، تمرکز ویژه ای بر سه گیاه راهبردی زعفران، گل محمدی و زیره قرار گرفته است.
بررسی های انجام شده نشان میدهد یکی از چالش های مهم صنعت گیاهان دارویی در کشور، نبود زنجیره قابلیت منسجم از مرحله تولید نهاده استاندارد تا فرآوری و برندسازی است. این در شرایطی است که بعضی از محصولات گیاهی کشور از ظرفیتهای اقتصادی خیلی بالایی برخوردار می باشند. بطور مثال، زعفران سالانه بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار ارزآوری برای کشور دارد، اما در صورت تکمیل شبکه ارزش و توسعه فرآوری های پیشرفته، این ظرفیت می تواند دست کم تا سه برابر افزایش یابد.
در حال حاضر زعفران ظرفیت تولید بالاتر از ۱۰۰ فرآورده دارویی، غذایی و آرایشی را دارد، اما بخش قابل توجهی از این محصول همچنان به شکل سنتی کشت، برداشت و صادر می شود. در مورد گل محمدی نیز شرایط مشابهی وجود دارد؛ بطوریکه ارزش اسانس استاندارد این گیاه در بازار جهانی بالاتر از ۵ هزار دلار برای هر لیتر است، اما به علت نبود زیرساخت های کامل فرآوری و استانداردسازی، خیلی از محصولات داخلی با قیمت هایی خیلی پایین تر عرضه می شوند.
در کنار این محصولات، توجه به گیاهان مرتعی نیز از دیگر برنامه های این ستاد بوده است. یکی از نمونه های مهم در این عرصه گیاه آنغوزه است که برداشت آن در کشور عمدتا بشکل سنتی و مقطعی صورت می گیرد. در چنین شرایطی بخش قابل توجهی از محصول خام با قیمت پایین توسط کشورهای همسایه خریداری شده و در بعضی کشورها همچون هند به ده ها فرآورده با ارزش افزوده بالا تبدیل می شود. در سالیان اخیر اقداماتی برای توسعه کشت زراعی و تولید نشای این گیاه شروع شده است تا ضمن کاهش فشار بر منابع طبیعی و ذخایر ژنتیکی کشور، امکان مدیریت علمی تولید نیز فراهم گردد.
آسیب شناسی و بازبینی سند ملی گیاهان دارویی
یکی از رویکرد های مهم در عرصه گیاهان دارویی، لطمه شناسی عملکرد سازمانهای دولتی در عرصه گیاهان دارویی و بازبینی سند ملی این حوزه بوده است. در این راستا، با گذشت حدود ۱۲ سال از تصویب سند ملی گیاهان دارویی در سال ۱۳۹۲، بررسی میزان تحقق اهداف و بازبینی راهبردها بعنوان یکی از اولویت های سیاستی در دستور کار قرار گرفت. سال قبل با دستور معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور، جلسات منظم و کارشناسی با دستگاههای متولی همچون وزارت بهداشت، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت علوم، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت صنعت، معدن و تجارت انجام شد تا میزان پیشرفت برنامه ها و تحقق تعهدات مشخص شود.
بررسی ها نشان میدهد برخی اهداف کمّی در سند قبلی، همچون دستیافتن به سهم ۲۰ درصدی از بازار دارویی کشور، نیازمند بازبینی و تطبیق با زیرساخت های موجود است. نتایج این لطمه شناسی که با مشارکت کارشناسان و نخبگان حوزه گیاهان دارویی انجام شده، مبنای تدوین اهداف، اقدامات و راهبردهای جدید در نسخه بازبینی شده سند ملی قرار خواهد گرفت تا نقاط ضعف گذشته برطرف و مسیر توسعه این صنعت هموارتر شود.
توسعه علمی طب ایرانی و دفاع از تولید داروهای گیاهی استاندارد
یکی دیگر از محورهای برنامه ای ستاد توسعه علوم و فناوری های گیاهان دارویی و طب سنتی، حرکت به سوی علمی سازی طب ایرانی و توسعه تولید داروهای گیاهی استاندارد است. در این رویکرد سعی شده است تا ظرفیتهای طب ایرانی با استفاده از پژوهش های علمی، استانداردسازی فرآورده ها و توسعه فناوری های داروسازی گیاهی تقویت شود.
در خیلی از کشورهای جهان همچون هند و چین، محصولات مبتنی بر طب سنتی با ارزش افزوده بالا به بازارهای جهانی عرضه می شوند. بر همین اساس، توسعه فرآورده های استاندارد و دارای مجوز، جایگزین رویکرد های فقط تجویزی سنتی شده و مسیر ورود این محصولات به بازارهای داخلی و خارجی را هموار می کند.
در همین چارچوب، مبحث پوشش بیمه ای داروهای گیاهی نیز از موضوعات مهم مورد توجه در این حوزه می باشد. بر مبنای برنامه ریزی های انجام شده قرار بود در یک افق مشخص حدود ۳۰۰ قلم داروی گیاهی تحت پوشش بیمه قرار گیرند، اما این روند در سالهای گذشته متوقف شده و تعداد داروهای تحت پوشش در حدود ۵۶ قلم باقیمانده است؛ حتی تولید بعضی از همین داروها نیز متوقف شده است. بدین جهت تکمیل زنجیره دفاع از تولید تا تجویز پزشک و پوشش بیمه ای بعنوان یکی از نیازمندیهای توسعه این صنعت مطرح گردیده است.
در بخش پژوهش و توسعه نیز همکاری با دانشگاه ها در دستور کار قرار گرفته و سعی شده است پیوند مؤثری میان دانشگاه، صنعت و ستاد شکل گیرد. در قالب این همکاری ها، از پایان نامه های دکتری تخصصی طب ایرانی حمایت می شود و از میان حدود ۱۰۰ رساله، طرح های دارای اولویت انتخاب شده اند با مشارکت صنعت و تأیید سازمان غذا و دارو به محصولات غائی و استاندارد تبدیل شوند.
نفوذ تکنولوژی های جدید و گسترش زیرساخت های صادراتی
نفوذ فناوری در زنجیره تولید و فرآوری گیاهان دارویی یکی دیگر از محورهای مهم اقدامات ستاد در سال قبل بوده است. در این راستا با همکاری سایر ستادهای معاونت علمی، پروژه های پیشرانی برای توسعه فناوری های پیشرفته در این عرصه تعریف شده است.
یکی از این پروژه ها طراحی و ساخت ماشین آلات داروسازی گیاهی بر پایه هوش مصنوعی است که با همکاری ستاد توسعه فناوری های هوش مصنوعی درحال اجراست. هدف از این طرح، پیشرفت بهره وری در فرآیندهای کشت، برداشت، خشک کردن و فرآوری گیاهان دارویی و افزایش توان رقابت محصولات ایرانی در بازارهای جهانی است.
در حال حاضر حدود ۲۰۰ شرکت دانش بنیان در عرصه گیاهان دارویی فعال می باشند و برنامه ریزی شده است با حمایت های جدید، حداقل ۵۰ شرکت دیگر نیز به این مجموعه افزوده شوند. همینطور در عرصه طرح های اعتبار مالیاتی پژوهش و توسعه، تعداد طرح ها با رشد قابل توجهی نسبت به سالهای گذشته به ۷۸ طرح رسیده است. علاوه بر این، از ۱۰۹ طرح دانشجویی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد نیز حمایت شده است.
در کنار توسعه فناوری، رفع موانع صادراتی شرکت های فعال در این عرصه نیز یکی از چالش های مهم صادرات فرآورده های گیاهان دارویی، نبود لابراتوار مرجع برای تعیین معیارهای بین المللی است. در این راستا ایجاد یک لابراتوار مرجع صادراتی با استفاده از ظرفیت طرح های اعتبار مالیاتی و با هماهنگی دستگاههای مرتبط در برنامه های آتی قرار گرفته است. راه اندازی این زیرساخت می تواند زمینه توسعه صادرات فرآورده های دارویی و گیاهی ایران را فراتر از بازارهای منطقه ای فراهم آورده و دسترسی به بازارهای جهانی را تسهیل نماید. به طور خلاصه، سال قبل با دستور معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رییس جمهور، جلسات منظم و کارشناسی با دستگاههای متولی همچون وزارت بهداشت، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت علوم، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت صنعت، معدن و تجارت انجام شد تا میزان پیشرفت برنامه ها و تحقق تعهدات مشخص شود. مبنی بر برنامه ریزی های انجام شده قرار بود در یک افق مشخص حدود ۳۰۰ قلم داروی گیاهی تحت پوشش بیمه قرار گیرند، اما این روند در سال های گذشته متوقف شده و تعداد داروهای تحت پوشش در حدود ۵۶ قلم باقی مانده است؛ حتی تولید تعدادی از همین داروها هم متوقف شده است. علاوه بر این، از ۱۰۹ طرح دانشجویی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد هم حمایت شده است.
منبع: وبی كارت
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب